Zygmunt III Waza wg G. Kucharczyka i S. Leśniewskiego

Czytam aktualnie „Kryzys i destrukcję. Szkice o protestanckiej reformacji” prof. Grzegorza Kucharczyka. Na str. 91-91 (Wydawnictwo Prohibita. Warszawa 2017) znalazł się taki zarzut wobec Zygmunta III Wazy za traktat z Linkoeping zawarty 28 września 1598 r.:

„(…) Szczególnie upokarzająca, by nie powiedzieć hańbiąca dla króla była klauzula, w której na pastwę zemsty strony protestanckiej wydał przywódców rodzimego stronnictwa katolickiego, którzy od początku do końca byli wierni jego sprawie. 20 marca 1600 na szafocie w Linkoeping za Wiarę i króla (wiarołomnego niestety) zginęli Erik Sparre, Ture Bielke, Gustav i Sten Banerowie oraz Bengt Falck. Ostatni z wydanych przez Zygmunta przywódców szwedzkich katolików, Hogenskild Bielke, został ścięty 3 czerwca 1605 roku. (…)”.

Chciałbym znać Pa ...

	Maciej-Lodyga
	17 sierpnia 2026 14:30

Zamach na G. Narutowicza - kto, gdzie stał

Przeczytałem sprawozdanie stenograficzne z procesu sądowego Eligiusza Niewiadomskiego o mord na Prezydencie II RP – Gabrielu Narutowiczu. Spróbowałem odtworzyć ustawienie osób w chwili zamachu. Prezydent przechadzał się po sali i oglądał obrazy, ale nie wiem czy szedł od prawej strony na lewo czy na odwrót – od lewej strony na prawo. Do zamachu doszło, gdy stał przed obrazem Teodora Ziomka SZRON. Wg zeznań świadka Stanisława Cara – szefa Kancelarii Cywilnej Naczelnika Państwa tuż przed zamachem szedł on za Prezydentem. Przed Prezydentem szedł Karol Kozłowski – prezes Towarzystwa Zachęty a obok Prezydenta – premier Julian Nowak i Edwar Okuń – malarz. Z ich trójki sąd przesłuchał p. Kozłowskiego i E. Okunia. Kolejnym świadkiem był Ignacy Sołtan – adiutant. Z zeznań wiemy, że przed przyja ...

	Maciej-Lodyga
	18 stycznia 2026 14:34

Szlachta a miasta wg. Marii Dąbrowskiej w "Rozdrożu" i "Mojej odpowiedzi"

Publikacja Marii Dąbrowskiej pt.: „Rozdroże. Studium na temat zagadnień wiejskich.” spotkała się z liczną krytyką, także ze strony Ksawerego Pruszyńskiego (w Wiadomościach Literackich nr 37/1937 r.). Maria Dąbrowska napisała krótko później „Moją odpowiedź. Refleksje nad polemiką z Rozdrożem”. Wpierw porównała swą sytuację do sytuacji Jana Stanisława Jabłonowskiego. Miecznik koronny z czasów Sobieskiego wstrzymał raz zerwanie Sejmu, ale stał się zaraz przedmiotem wielkiego wstrętu i oburzenia wśród szlachty. Szybko też umarł. M. Dąbrowska zdawała sobie sprawę, że także w innych krajach Europy szlachta miała różne przywileje i traktowała chłopów z okrucieństwem. Dodała jednak, że „w świadomości Polaków XVI i XVII w. jakaś różnica między stosunkami naszymi a zagranicznymi istniała.” Zacyt ...

	Maciej-Lodyga
	29 września 2025 20:20

Szlachta a chłopi wg. Marii Dąbrowskiej w "Rozdrożu"

Przeczytałem mało znaną publikację Marii Dąbrowskiej pt.: „Rozdroże. Studium na temat zagadnień wiejskich.” We wstępie autorka powołała się na „Ideę Polski” Władysława Grabskiego oraz „Walkę o nową Polskę” Stanisława Miłkowskiego. Stwierdziła, że obaj – reprezentujący tak odmienne warstwy społeczne – stwierdzili, że Polskę przenika stanowy duch szlachetczyzny. Nie chciałbym popadać w skrajności na temat relacji szlachecko – chłopskich. Gdyby chłopi faktycznie żywili się tylko zupą szczawiową i z głodu połykali mlecz to nie byliby zdolni do ciężkiej pracy w polu. Z drugiej strony szlachcice – mając ogromną władzę nad chłopami – z pewnością nie byli troskliwymi opiekunami, ale przypominali częściej amerykańskich plantatorów z Południa.

Na początku Maria Dąbrowska przypomina, że chłopi te ...

	Maciej-Lodyga
	24 września 2025 18:23

Władysław Sikorski w 1934 r. o broni pancernej

Stanisław Orda opublikował niedawno felieton o raporcie gen. Izydora Modelskiego opracowanym po Wojnie Obronnej 1939 r. Wspomniałem o nim w rozdziale 7 książki wskazanej na końcu. To co mnie zaszokowało, kiedy zajmowałem się tamtymi latami, to informacja, że Władysław Sikorski nie otrzymał przydziału wojskowego w 1939 r., chociaż starał się o niego. O braku przydziału jest np. tutaj:

https://ipn.gov.pl/ftp/wystawy/general_wladyslaw_sikorski/wstep.html

https://niepodlegla.dzieje.pl/wydarzenie/140-lat-temu-urodzil-sie-wladyslaw-sikorski

Zainteresowała mnie także informacja o pracy Sikorskiego pt.: „Przyszła wojna” wydanej w 1934 r. W pierwszej kolejności Sikorski wspomniał w niej o nieskuteczności Ligi Narodów i skupił się na sytuacji w III Rzeszy, jej potencjale do prowadzenia woj ...

	Maciej-Lodyga
	13 września 2025 17:46

Australopitek a teoria Darwina

Czytałem Darwina. W książce "O pochodzeniu gatunków ..." Darwin pisał o ogniwach pośrednich pomiędzy różnymi gatunkami. Twierdził, że wykopalsika powinny w przyszłości doprowadzić do odkrycia wielu wymarłych, pośrednich gatunków, które łączą jedne gatunki z innymi, np. małpy z ludźmi. Byłem w ZOO. Widziałem małpy i jakoś nadal nie widzę całego łańcucha ogniw pośrednich. Zastanawia mnie obrazowe przedstawianie australopiteka, homo erectus i homo habilis. Czy na podstawie znalezisk archeologicznych można ustalić jakie oni mieli owłosienie i kształt twarzy? Na wielu zdjęciach są oni podobni do małp. Tylko co jest podstawą namalowania tak dużego owłosienia? Może te gatunki nie były tak owłosione. Druga rzecz - czy kształt twarzy podobny do małpy to jedyny możliwy wariant, czy też twarze mo ...

	Maciej-Lodyga
	13 sierpnia 2025 16:36

Święte Cesarstwo - nazewnictwo

Gabriel Maciejewski już może tego nie pamięta, ale kilkanaście miesięcy temu zwróciłem mu uwagę w jednym z postów, że Święte Cesarstwo w średniowieczu nie nosiło nazwy: Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego. W dobie budowy państwa europejskiego, które dla Niemiec jest odbudową takiego cesarstwa chciałbym pochylić się nad kilkoma ciekawostkami dotyczącymi tego – no właśnie,... czego? – związku państw czy państwa?

Sam przez wiele lat myślałem, że ŚCRNN to nazwa, która funkcjonowała od początku. Dopiero „Świt narodów europejskich” Benedykta Ziętary wyjaśnił mi dogłębnie jak to bywało we wczesnym średniowieczu i jak wyglądał proces przekształcania się Franków we Francuzów, Teutonów w Niemców czy międzynarodówki anglo-saksońsko-duńsko-normańskiej w Anglików. I mogę przysiąc, że właś ...

	Maciej-Lodyga
	22 lipca 2025 10:06

Pytania do Prezydenta RP

W trakcie kampanii prezydenckiej mogliśmy usłyszeć poglądy kandydatów na całe spektrum tematów: polityka zagraniczna, wojna na Ukrainie, podatki, stosunki z Unią, służba zdrowia, edukacja, Zielony Ład, itd. Można było mieć wrażenie, że nie są to wybory na Prezydenta RP tylko na Prezesa Rady Ministrów (w Konstytucji nie istnieje takie słowo jak: premier). Czasami padały pytania, na które mógłby odpowiadać minister konkretnego resortu. Wiemy jednak doskonale, że Prezydent nie posiada takich kompetencji jak Prezes Rady Ministrów. Z kolei w zakresie legislacji jego najważniejsza kompetencja to prawo veta, czyli blokowanie ustaw, które posiadają poparcie w Sejmie powyżej 1/2 posłów, ale poniżej 3/5. Mam wrażenie, że zarówno media jak i same sztaby wyborcze nie potrafiły albo nie chciały pod ...

	Maciej-Lodyga
	8 czerwca 2025 05:07

Purytanizm a walka z monopolami

Chciałbym wrócić do Maxa Webera. W pracy pt.: Etyka protestancka i duch kapitalizmu, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2011, s. 105, pojawia się taki fragment:

„(…) przeciw wspieranym przez anglikanizm królów, parlamenty Anglii i Francji monopolistom, wielkim spekulantom i bankierom prowadzili zajadłą walkę także purytanie, podobnie jak hugonoci. Po bitwie pod Dunbar (wrzesień 1650) Cromwell pisał do Długiego Parlamentu: „Usuńcie, proszę, nadużycia wszystkich zawodów; a jeśli istnieje i taki, który czyni wielu biednymi, by niewielu uczynić bogatymi, to nie służy to państwu” (…).

Szukałem więcej szczegółów o ekonomicznym podłożu walki purytanów p-ko królom, ale niewiele znalazłem. Czy ktoś wie cokolwiek więcej albo zna teksty, które podejmują powyższy temat? Na ile pr ...

	Maciej-Lodyga
	10 maja 2025 18:04

Noc św. Bartłomieja 1569 - Orthez

Czytam kwartalnik Szkoły Nawigatorów styczeń 2025 r. a tam na str. 35 pojawia się taka wzmianka: "(...) Montgomery, wziąwszy miasto Orthez i nie zważając na warunki kapitulacji, zaprosił na ucztę członków znaczniejszych rodzin katolickich Bearnu i wszystkich kazał wymordować. A że to się stało w dzień św. Bartłomieja (24 sierpnia) 1569 r., (...)"

Szukam w internecie i nic nie znajduję na ten temat. Na francuskiej wikipedii znalazłem co najwyżej taki tekst pod bataille d'Orthez: "(...) Wśród ofiar katolickich i protestanckich znaleźli się Terride i Bassillon, gubernator Nawarry, a także członkowie miejscowego duchowieństwa i mieszkańcy Orthez. Duchownym obiecano szczególną śmierć, zrzucając ich ze Starego Mostu w Orthez do Gave de Pau. (...)"

Czy ktoś zna jakieś źródła albo opracowa ...

	Maciej-Lodyga
	18 kwietnia 2025 11:29

Bitwa pod Łodzią / Brzezinami 1914 r.

Kiedy uczniowie czytają w podręcznikach o I Wojnie Światowej to pojawiają się w nich 4 główne bitwy: nad Marną, pod Verdun, nad Sommą i pod Tannenbergiem. I bitwa nad Marną to kilka dni września 1914 r. i ponad 700 000 zabitych. II bitwa nad Marną to środek wakacji 1918 r. i około 270 000 zabitych. Verdun to walki przez prawie cały 1916 r. i około 700 000 zabitych po obu stronach. Somma to walki w II połowie 1916 r. i 1000 000 zabitych. Tannenberg to w porównaniu z nimi mniejsza z bitew (pod koniec sierpnia 1914 r.) z około 40 000 zabitymi. Wszystkie te bitwy są wspominane albo w filmach z tamtego okresu albo chociaż w prasie, kulturze i polityce. Propaganda niemiecka traktowała Tannenberg 1914 jako rewanż na Słowianach za Tannenberg 1410. To, że w 1410 r. walczyły inne strony, miało m ...

	Maciej-Lodyga
	3 kwietnia 2025 07:24

Prusy, pietyzm a Unia Europejska

Przeczytałem „Prusy. Pięć wieków” prof. Grzegorza Kucharczyka, który podał wiele przykładów jak to mogliśmy je inkorporować a szlachta pruska i miasta ciążyły do RON. Był to więc rak, który Jagiellonowie, Stefan Batory i Wazowie sami nam wyhodowali. Przyznam, że przez ponad 40 lat nie wiedziałem, że brandenburska gałąź Hohenzollernów w XVII w. przeszła na kalwinizm. Dokładnie był to Johann Sigismund a konwersja miała miejsce na przełomie 1613/14 r. To był ten, który w 1618 r. przejął Prusy za zgodą Zygmunta III Wazy po wygaśnięciu pruskiej linii Hohenzollernów. Społeczeństwo było luterańskie, ale ośrodek władzy kalwiński. Max Weber krytykował luteranizm a pisząc o etyce protestanckiej i duchu kapitalizmu miał na myśli ruchy wyznaniowe wywodzące się z kalwinizmu. Brandenburgia i Prusy t ...

	Maciej-Lodyga
	28 marca 2025 05:41

Poznań City a poparcie PiS w Wielkopolsce

Znamy wszyscy ogólny podział Polski na zachodnią, gdzie ma większe poparcie PO i lewica oraz wschodnią – PiS-owską. Podział ten jest bardzo uproszczony. Faktycznie można mówić o pewnych tendencjach, ale raczej widziałbym je na kierunku Północny Zachód – Południowy Wschód. Linia od Świnoujścia do Rzeszowa wskazuje wzrost i spadek wielu różnych zjawisk, jak podziały polityczne, religijność czy wyniki w edukacji szkolnej. Aby dokładnie badać wyniki wyborcze, należy posługiwać się poparciem politycznym według powiatów. W 2019 r. krążyła taka mapa. Nawet widziałem ją w TV, ale w 2023 r. znów powrócono do map według województw. Jeśli były inne, ja takich nie znalazłem. Dla mapy politycznej Polski w części zachodniej kraju mają duży wpływ: Poznań i Wrocław. Studiowałem w Poznaniu w czasach, g ...

	Maciej-Lodyga
	16 marca 2025 17:28

II RP - Pamiętniki bezrobotnych cz. 2

W latach 30-tych XX w. w okresie największego natężenia kryzysu światowego i stopy bezrobocia w Polsce na poziomie 43% Instytut Gospodarstwa Społecznego ogłosił konkurs na pamiętnik bezrobotnego. Wpłynęły 774 prace a w 1933 r. opublikowano 57 życiorysów ze wskazaniem na zawody oraz z podziałem na województwa. Praca ciekawa, ponieważ pokazuje jak wyglądało życie osób, które w tym czasie miały najtrudniej z wszystkich warstw społecznych.  W cz. 2 przedstawiam kolejne fragmenty (błędy językowe są w oryginale). Może ktoś zechce skorzystać z „Pamiętników bezrobotnych” do artykułu prasowego, książki czy pracy naukowej:

Robotnik budowlany z Poznania: „Może grzeszę, lecz przyznać muszę szczerze, że mimowoli żałuję, że z piekła tej wielkiej wojny wyszedłem cało, skazany teraz na gorsze od wojny ...

	Maciej-Lodyga
	8 lutego 2025 10:22

II RP - Pamiętniki bezrobotnych

W latach 30-tych XX w. w okresie największego natężenia kryzysu światowego i stopy bezrobocia w Polsce na poziomie 43% Instytut Gospodarstwa Społecznego ogłosił konkurs na pamiętnik bezrobotnego. Wpłynęły 774 prace a w 1933 r. opublikowano 57 życiorysów ze wskazaniem na zawody oraz z podziałem na województwa. Praca ciekawa, ponieważ pokazuje jak wyglądało życie osób, które w tym czasie miały najtrudniej z wszystkich warstw społecznych. Osobiście pamiętam jaka panowała atmosfera w Polsce w okresie wysokiego bezrobocia (18%) lat 1999 – 2004. Wtedy akurat studiowałem, ale wchodziłem na rynek pracy właśnie w 2004 r., kiedy bezrobocie było jeszcze wysokie. Przed wojną było dużo, dużo gorzej. Ludwik Krzywicki napisał we wstępie do „Pamiętników bezrobotnych”, że wśród pamiętnikarzy można było ...

	Maciej-Lodyga
	2 lutego 2025 19:15

Dziś Chanuka, jutro halal

W 2003 r. miałem okazję przebywać kilka dni w Monachium, stolicy Bawarii. Byliśmy z grupą w Maximilianeum - siedzibie Landtagu – parlamentu bawarskiego. To co mnie zadziwiło, to wielki krzyż w pomieszczeniu, z którego prowadziły drzwi do sali plenarnej. Ten krzyż był zabytkiem, ale gdyby władza chciała go usunąć, uzasadnienie ku temu by stworzyła. Pomyślałem wówczas, że w Polsce niektórzy robią tyle szumu wokół krzyża na sali obrad Sejmu zawieszonego w 1997 r. a w Landtagu Bawarii taki wielki krzyż wisi. Nie słyszałem o próbach jego zdjęcia. Poniżej wstawiam linki do stron, na której można zobaczyć krzyż w siedzibie Landtagu, ale nie mam pewności czy to ten sam:

https://www.bayern.landtag.de/aktuelles/landtagswahl-bayern-2023/wahlnacht-im-maximilianeum/

https://www.bayern.landtag.de/m ...

	Maciej-Lodyga
	2 stycznia 2025 06:23

O Zygmuncie Starym słów kilka

Kiedy patrzę na 200 zł z wizerunkiem Zygmunta Starego nie mogę się nadziwić, dlaczego uwieczniono go na banknocie. Nie chce mi się wierzyć, że na poziomie NBP kierowano się wyłącznie przebudową Wawelu. Może Zygmunt Stary byłby dobrym architektem albo Ministrem Kultury, ale nie królem. Jego panowanie kojarzy mi się z kilkoma tragicznymi faktami:

W 1518 r. pozbawił chłopów prawa odwoływania się do sądów państwowych. Jak podaje Michał Kopczyński w artykule pt.: Ustrój sądów: prawo wiejskie: „W konsekwencji tych zmian, władzę sądowniczą we wsi w sprawach między panem a poddanymi miały sądy dominialne powołane przez samego pana.”1

W 1520 r. nadał w Toruniu przywilej, którym wprowadził pańszczyznę w wymiarze jednego dnia tygodniowo w miejsce dwóch do czterech dni w roku. W roku kalendarz ...

	Maciej-Lodyga
	11 grudnia 2024 17:24

O wierzeniach Słowian na PCh24.pl

Na stronie PCh24.pl ukazał się artykuł pt.: "Polska przedchrześcijańska nie istniała! Dla oświecenia pogan – pasjonatów" Jacka Laskowskiego. Felieton jest dla mnie wyjątkowy, ponieważ autor bardzo składnie wypisał w tabelkach wszystkie źródła o religii i obrzędach Słowian, w tym o bożkach Słowian. Celem artykułu jest wyjaśnienie, że posiadamy strzępy informacji o wierzeniach z czasów przechrześcijańskich a ich "obudowa" opisana przez historyków to rodzaj fantastyki naukowej. Może ktoś zna inne, niewymienione tam źródła... Na koniec, opierając się na datowaniu grodów, które powstawały w Wielkopolsce w X w. autor podkreśla, że budowa państwa ropoczęła się za ojca Mieszka. Wcześniej przodkowie Mieszka kontrolowali obszar od Poznania do Giecza i od Bnina do Ostrowa Lednickiego. Jednak jesz ...

	Maciej-Lodyga
	11 listopada 2024 15:02

Polityka historyczna - lekcje o niecałej Polsce

Kiedy byłem nastolatkiem przyjmowałem taką interpretację historii jaka była w podręcznikach szkolnych i książkach popularnonaukowych, które czytałem. Pamiętam jednak, że nie do końca pasowała mi ogromna ilość czasu w szkole poświęconego Litwie, Rusi, Ukrainie, kosztem innych części Rzeczypospolitej. Były to lata 90-te, kiedy prawie nie mówiło się o Powstaniu Wielkopolskim i wielu Polaków nawet nic o nim nie wiedziało. Litwa, Radziwiłłowie, wojny polsko-kozackie, wojny z Tatarami, wojny z Moskwą, świat Trylogii Sienkiewicza, „Konrad Wallenrod” i „Pan Tadeusz” Mickiewicza. Wszytko to rozumiem, bo to bardzo ważna część naszej historii i literatury. Jednak mnie, osobie zamieszkałej w zachodniej Wielkopolsce, troszkę przeszkadzało, że o nas jest tak mało miejsca w podręcznikach. Miałem wraż ...

	Maciej-Lodyga
	14 października 2024 20:32

O szkoleniu przyszłych sędziów

Kiedy studiowałem prawo w latach 1999 – 2004 aplikacja sędziowska była prowadzona przy sądach apelacyjnych, dla mnie najbliżej w Poznaniu. Dla osób z mojego regionu oznaczało to podróże pociągiem ok. 1 godz. + 15 minut tramwajem albo autobusem. Dało się wyjechać z domu rano i wrócić wieczorem. Kilka lat później ustawą z dnia 23 stycznia 2009 r. powołano Krajową Szkołę Sądownictwa i Prokuratury w Krakowie (I rząd Donalda Tuska). W okresie 16.11.2007 – 21.01.2009 ministrem sprawiedliwości był Zbigniew Ćwiąkalski. Prezydent Lech Kaczyński zawetował ustawę, ale Sejm ją uchwalił.

https://orka.sejm.gov.pl/proc6.nsf/opisy/946.htm – projekt ustawy.

https://orka.sejm.gov.pl/SQL.nsf/glosowania?OpenAgent&6&34&64 – głosowanie po vecie Prezydenta.

W uzasadnieniu do projektu ustawy można ...

	Maciej-Lodyga
	29 września 2024 13:21